0

پوشاک ایرانی ازسامانیان تا ایلخانیان

جوراب : مردان در این دوره جوراب های ساق بلند و یا ساق کوتاه می پوشیدند در کتاب حدود العالم آمده که « در طوس جوراب و بند شلوار تهیه می شد »

کفش : کفش ها بنا به منصب و مقام افراد انواع مختلفی را شامل می شد مثلا یک تاجر از کفش های ساق کوتاه و زرد مانند گیوه های امروزی استفاده می کرد ، کارگران بویژه کارگران کشاورز در هنگام کار پابرهنه بودند ولی گاهی چکمه سیاه می پوشیدند باید دانست انواع چکمه با ساق بلند و یا نیم ساق در تمام دوران از طاهریان تا ایلخانیان پوشیده می شد و پاپوش دیگری بنام خُف . بعضی از فقها و علماء از نعلین و صندل استفاده می کردند .

شلوار و چکمهپوشاک زنان

از تن پوش زنان در قرون اولیه ( قرن اول ودوم ه.ق.) اطلاع چندانی نداریم ولی آثار باقی مانده و همچنین نوشته های پراکنده مورخان و نویسندگان می توان در یافت که تن پوش زنان در قرون اولیه محلی بوده که ادامه همان تن پوش دوره ساسانی است و عناصر اصلی لباس زنان در دوران مختلف ( طاهریان تا ایلخانیان ) تقریبا یکسان بوده ولی مقنعه و چادر از عناصر اصلی و مهم پوشش زن در خارج از خانه در این دوران است . عناصر اصلی پوشاک زنان تا قرن هشتم ه.ق. یعنی تا آغاز فرمانروایی ایلخانان عبارت بود از :

1 ـ پیراهن : این پیراهن ها جلو بسته یا جلو باز با یقه گرد و آستین های بلند و چسبان بود . گاهی بلندی آن تا زیر زانو می رسید در دوران اولیه اسلامی میتوان در دیوارنگاره ی « زنی گوساله بدوش » که در کاخی در سامره کشف شده مشاهده کرد . در زمان سامانیان بویژه زنان درباری و ثروتمند از تزیینات بسیاری نظیر کمر بند طلایی و مرصع به جواهر یا بازو بند و یا آستین هایی کمی گشادتر استفاده می کردند .

لباس بلند

لباس زنانقبا یا روپوش : پیراهن بلندی بود که بر روی پیراهن کوتاه پوشیده می شد قبا ها جلو باز بودند و بر روی آنها در محل کمر شالی می بستند که نسبتاً دراز بود با حاشیه تزیینی . چون مدارک باقی مانده مربوط به دوران اولیه اسلامی بسیار نادر است نمی توان دانست که آیا مانند زنان ساسانی به دو پیراهن کوتاه و بلند اکتفا میکردند و آیا پیراهن رو قبای آنها بود یا روی آن جبه ای می پوشیدند. احمد جام به جبه سیاه زنان در آن دوره اشاره کرده است شاید این جبه همان قبا و پیراهن رو باشد که احتمالا ًاز زیر چادر آنها پیدا بود یا نوعی بالاپوش سراسری ( مانند چادر) که سر تا پای آنها را در برمی گرفت . قبای غزنئی ( غزنی) به رنگ سفید در نوشته های احمد جام از انواع قبای زنان در دوره های اسلامی ذکر شده است و نوعی قبا نیز معروف « اردیه طبری» بسیار مشهور بود

شلوار یا سروال زنان :ش لواراهای زنان در دوران های اولیه سلامی گشاد بود و در مچ پا تنگ می شد زنان در این دوران نیز رانپا به پا می کردند احتمالا ًاین رانپا بهنگام سواری پوشیده می شد . در دوران های متأخر تر شلوار ها تنگ و چسبان شد.

شلوار تنگ زنانکمر بند یا شال : در اکثر آثار کشف شده در این دوران کمر بند های زنان با قلابی مرصع به جواهر نمایانده شده است

قلاب کمر بند

پوشش سر : پوشش سر در دوران اولیه اسلامی شامل : تاج و دیهیم و کلاه و عمامه و مقنعه و چادر بود و گاهی نیز از پیشانی بندهایی استفاده می کردند که مزین به جواهر بود

کلاه : تنوع کلاه ها در این دوران بسیار است معمولاً دارای کلگی های نیم دایره با نقوش زیبا بود کلاه های دایره ای شکل با تزیینات قیمتی فراوان یا مطبق نیز دیده می شد زنان این کلاه را با نوار و تاج همراه می کردند حتی زنان ساقی از کلاه زرین استفاده می کردند

آستین بلندزنکلاه و قبای زنان

عمامه یا دستار : دستارهایی از نوع مطبق یا دنباله دار بر روی کاسه های سفالین سلجوقی دیده می شود و همچنین دستارهایی که دور کلاه کوچک بسته شده و یا بصورت نوار دور کلاه کوچک پیچیده شده و یا قبه بلندی در بالای سر دارد.

دستار

تاج و دیهیم : در دوران اولیه اسلامی ( طاهریان) از تاج کمتر استفاده می شد ولی در دوره های بعدی بویژه در دوران غزنویان و خوارزمشاهیان تاج یکی از متداول ترین پوشش سر برای ملکه و زنان ثروتمند و اشراف بو د . دیهیم مرصعی بود که در جلو با یک غنچه نیلوفر آبی گرد می شد یا یک جواهر برگ شبدری آن را می آراست و گاهی با روبان های بلند بسته می شد .

تاج و عمامه 1

مقنعه : مقنعه از دیگر انواع پوشش سر بود که در دوران بعد از اسلام رایج شد و در تصاویر گوناگون انواع آن مشاهده می شود . زنان در قرن هفتم دور مقنعه نواری می بستند مقنعه ها علاوه بر شانه ها تمام سینه را می پوشاند وبه رنگ های مختلف بویژه سرخ در آن دوران رواج داشت .

پوشاک سده هشتم 1

چادر : در پیش از اسلام این کلمه به گونه ای از پوشش سراسری اطلاق می شده است و همانطورکه قبلا گفته شد در دوره هخامنشیان این پوشش همراه با تاج یا دیهیم بکار برده می شد در بعد از اسلام صورت معرب آن شوذر به معنی چادر در فارسی مورد استفاده قرار گرفت همان معنی از آن استنباط می شود یعنی پوشش سراسری زنان برای پوشاندن و ستر و حجاب برتر بکار میرود . این پوشش در دوران اولیه اسلامی و بعد از آن یعنی در دوران تمام حکومت های ایرانی از طاهریان تا ایلخانیان به رنگ های زرد و آبی و سیاه نیز کاربرد داشت . همراه چادر از روبنده های ابریشمی هم استفاده می شد .مینیاتوری از یک نسخه بسیار قدیمی در کتابخانه ملی پاریس موجود است که ترکان خاتون مادر سلطان محمد خوارزمشاه و حرم های او در لشکر مغول را مینمایاند که دو زن یکی با چادر سفید و دیگری با مقنعه و چادر سیاه نقاشی شده اند .

چادر 1

پوشش پا : جوراب : زنان در این دوره جوراب های کوتاه یا بلند می پوشیدند که اغلب از جنس ابریشم بود .

جوراب 1

کفش : زنان کفش هایی به پا می کردند که ساده و گالش مانند بود گاهی در آثار هنری باقی مانده از این دوران تصویر زنان را مشاهده می کنیم که نیم چکمه یا چکمه تا زیر زانو پوشیده اند . در قرون اولیه اسلامی ( سامانیان ـ صفاریان ) کفش هایی از نمد نقش دارد و رنگارنگ و گاهی زردوزی شده و مرصع به جواهر به پا می کردند در قرن بعد یعنی قرن هشتم خف ( کفشی که تا ساق پا را می پوشاند) رواج پیدا می کند.

کفش چکمه زنان

 منبع : تلخیص و اقتباس از کتاب هشت هزار سال تاریخ پوشاک ایرانیان نوشته مهر اسا غیبی

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *